Okulumuz TARİHÇE

TARİHÇE

ERZURUM FATİHİ SALTUK BEY


Bir milletin tarihinde, kendisine gurur veren şehitler vardır ve bu şehitler o milletin bulunduğu coğrafyasındaki tarihini başlatan, şerefle sürdüren, vatana, millete ve devlete göre yaşayan şehitlerdir. Erzurum büyük Türk milletinin tarihi misyonu ve alın yazısında her zaman Anadolu’nun kilidi ve anahtarı konumunu üstlenmiş ve Erzen-i Rum’dan bu yana ebediyen Türk milletine vatan olmuş kutlu beldelerimizden birisidir.
 
Selçuklu fetihleri esnasında doğu Anadolu’da kurulan ilk Türk beyliğinin Saltuklular (1071 – 1202) olduğu, Malazgirt zaferi sonrası Alparslan’ın Erzurum’un ve çevresini Saltuk Bey’e ikta olarak verdiği ve onu hâkimiyetinin 1071 yılında başladığı anlaşılmaktadır. Malazgirt’te Bizanslıların mukadderatını tayin eden Alparslan’ın büyük kumandanlarından Saltuk Bey eliyle Erzurum Kalesini alarak Anadolu’nun yolunu açmış bu kaleye dayanan Türk Orduları birkaç yıl içinde Akdeniz kıyılarına varmış ve Anadolu’yu Türklere yeni bir vatan olarak kazandırmıştır. 

Emir Saltuk tarafından temelleri atılan beyliğin sınırları il sınırlarını biraz aşmaktaydı. Kuzeyde Zigana dağları Bizans-Saltuklu sınırlarını teşkil ediyordu. Kuzeydoğuda ise Gürcü Krallığı vardı. Saltuk ilinde başkent Erzurum’un yanı sıra Bayburt, Tercan, İspir, Oltu, Micingerd, Kaçmaz gibi şehir ve kaleler bulunuyordu. Saltuklu Beyliğinin kuruluş ve gelişmesi sırasında, Erzurum’da Türk nüfusu artarak kısa zamanda bu tarihi şehir, nüfus yapısı, kültürü, tarihi ve sanat eserleriyle Türk vatanı haline gelmiştir. Saltuklular, 1071-1202 yılları arsında Kale Mescidi, Ulu Cami, Saat Kulesi ve Kesik Kule adıyla da anılan Tepsi Minare ve Üç Kümbetlerden Emir Saltuk Kümbeti bu dönemden kalma tarihi eserlerdir. Şüphesiz bu eserler, Erzurum toprağına, coğrafyasına vurulan Türk mührüdür.

İlhanlı devri tarihçi ve devlet adamlarından Reşideddin, Saltukluların menşeine dair bilgi verirken şunları yazmaktadır. 

“Mihail”in Hali Alparslan’a duyuruldu, sultan, beylere Bizans ülkesinin içlerine yürümelerini, fethedilecek yerlerin kendilerine, oğul ve torunlarına ait olacağını onlardan başka hiç kimsenin bunlara dâhil ve tasarruf etmeyeceğini bildirdi. Bunun üzerine Saltuk Bey Erzurum’u fethetti. 

Erzurum’da beylik kuran bir şahsiyetin önemli bir kimse olması ve Malazgirt savaşından önce ve sonra bir takım hizmetler yapması tabiidir. Ermeni, Bizans ve Arap kaynaklarında Saltuk Bey’in Malazgirt savaşına iştirak etmesi ve onun daha önce ve sonra Anadolu fetihlerinde önemli bir rol oynadığı muhakkaktır. Erzurum gibi Selçuklu hududundaki bir bölgenin Saltuk Beye verilmesi de onun Selçuklu Türkiye’sindeki siyasi ve askeri konumunu göstermektedir. 

Erzurum’a Türk ve İslami karakter kazandıran ilk siyasi teşekkül olan Saltuklular ve onu kurucusu “Saltuk Bey”in isminin Erzurum’da özellikle bir eğitim kurumuna verilmesi; Türk Tarihinde yer alan, Türk Tarihin yönlendiren, değerli devlet adamlarının hatırlanması ve gelecek nesillere adının aktarılması açısından oldukça önemli bir girişimdir. 

                                                                                                                                          Yrd. Doç. Dr. Erol KÜRKÇÜOĞLU
                                                                                                                                                ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ
                                                                                                                                               FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ
                                                                                                                                                         TARİH BÖLÜMÜ

 Yayın:26.11.2012 - Güncelleme:26.11.2012 - 20:51