Muhsin Ertuğrul Tiyatro Yaşamı

Tiyatro Yaşamı

Türk tiyatro adamı;   oyuncu, yönetmen, yönetici, eğitmen, çevirmen, makale yazarı, sinema yönetmeni;   çağdaş Türk tiyatrosunun kurucusu.
 

Devlet görevlisi bir babanın oğlu olan   Ertuğrul, 1910´da Burhanettin Kumpanyası´nda oyuncu olarak tiyatro yaşamına başladı. 1911´de görgüsünü geliştirmek için Paris´e gitti. Türkiye´ye döndüğünde Muhsin Ertuğrul ve Arkadaşları topluluğunu kurdu (1912), Millet Tiyatrosu (Yeni Turan Temsil Heyeti) topluluğuyla etkinliklerini sürdürdü (1913);

 

Yeniden  Paris´e gitti, J. Coeau ve Antoeine´ı izledi. Paris dönüşü Ertuğrul Muhsin ve Arkadaşları topluluğunu kurdu (1914), Darülbedayi´ye sınavla girdi, öğretmen yardımcısı oldu (1914), kadroya alındı (1915); Berlin´e gitti (1916), Darülbedayi´de oynadı ve oyunlar sahneledi, yeniden Berlin´e gitti (1917),  döndüğünde Edebi Tiyatro Heyeti adlı topluluğu kurdu, oyunlar sahneye koydu (Hortlaklar, 1918, Ibsen); Darülbedayi´ye yeniden katıldı (1919).İstanbul Film´i kurdu, Almanya´da Ustad Film’in ortağı ve yönetmeni oldu; Darülbedayi´ye  yönetmen olarak gidiyse de çıkarıldı; film çalışmalarına devam etti; Strimdberg kutlamaları için İsveç´e gitti (1924)

 

Darülbedayi´den ayrılan   sanatçılarla yine Ertuğrul Muhsin ve Arkadaşları topluluğunu kurdu, "Ferah Dönemi" diye adlandırılan yenilikçi evrede (1925), dünya dağarcığından ve yerli yazarlardan oyunlar sahneledi (İhtilal, Andreyev; Baba, Strindberg; Bir Halk   Düşamı, Ibsen; Kreutzer Sonat, Tolstoy; Othello, Shakespeare; Azarya, Ahmet Vefik Paşa; Yorgaki Dandini, Ahmet Vefik Paşa), İşşizler, Vedat Nedim Tör; Canavar, Faruk Nafiz); Sovyetler Birliği´ne gitti; Stannislavski, Nemireviç-Dançenko, Tayrov, Meyerhold, Teretyakov ve Ayzanitayn gibi yönetmen ve sanatçılarla tanıştı, çalışmalarına katıldı (1920); Darülbedayi Sanat   Yönetmenliği’ni üstlendi, ilk kez Sahne İçtüzüğü düzenlendi; Türk Güzel Sanatlar Birliği Tiyatro Bölümü Başkanı oldu; Darülbedayi´yle birlikte Kahire turnesi yaptı.

 

ABD´ye gitti (1928), Paramount stüdyolarını gezdi; Darülbedayi´de yönetmenlik çalışmalarına devam etti (1928-29, Deyyus, Crommelynok; Karanlığın Kudreti, Tolstoy; Yapma  Adamlar   (R.U.R.), Çapek; Onikinci Gece, Shakepeare; Matmazel Juli, Strindberg; 1929-30,  Yahudi, Hırçın Kız, Shakespeare; Haydutlar, Schiller; Bebeğin Evi, Ibsen);   Darülbedayi dergisini yayınlamaya başladı; Tiyatro kitaplığı kurdu;sahneleme   çalışmalarını sürdürdü.(1930-31, Mektup, S. Maugham;Aptal, Pirandello; Venedik Taciri, Shakespeare; 1931-32, Dr. Knock, Romains; Mukaddes Alev, Maugham;   Kafatası, Nazım Hikmet; Akın, Faruk Nafiz; 1932-33, Rose Brend, Hauptmann; Güneş  Batarken, Hauptmann; Bir Ölü Evi, Nazım Hikmet; Üç Saat, E. ve C. Reşit Rey;   1933-34, Peer Gynt, Ibsen; Volpone, Jonson; Turandot, Gozzi; Köksüzler, Vedat Nedim Tör); sanat yaşamının 25. yılı kutlandı.

 

Sovyet Çocuk Tiyatrosu   kurucusu N. Saz´la Moskova´da görüştü, İstanbul´da Çocuk Tiyatrosu´nu başlattı;   oyun sahnelemeyi sürdürdü (Ölçüye Ölçü, Shakespeare; Karamazof Kardeşler,   Dostoyevski/Copeau; Faust, Goethe; Saz-Caz, E. ve C. Reşit Rey; Tohum, Necip F. Kısakürek; 1936-37, Makbet, Shakespeare; Ayaktakımı Arasında, Gorki; Yaban   Ördeği, Ibsen; Kral Lear, Shakespeare); Ankara Devlet Konservatuvarı´na tiyatro   öğretmeni oldu; yine oyunlar sahneledi (Size Öyle Geliyorsa Öyledir, Pirandello;   Prenses Turandot, Gozzi; Kral Lear, Shakespeare); Şehir Tiyatrosu´nu Anadolu turnesine çıkardı; oyunlar sahneledi (1938-39, Yanlışlıklar Komedyası, Shakespeare; Anne Karenina, Tolstoy; 1839-40, İkizler, Plautus; Romeo Jülyet, Shakespeare; Hayat Bir Rüyadır, Calderon; Leydi Windermere´nin Yelpazesi, O. Wilde; Aptal, Dostoyevski/Noziére; Şeytan, Molnar; 1940-41, Othello,   Shakespeare; Emilia Galotti, Lessing; 1941-42, Hamlet, Shakespeare; Müthiş Aile, Cocteau; Yaşadığımız Devir, Çapek; 1942-43, Kış Masalı, Shakespeare; Don Carlos,   Schiller; Krampton, Hauptmann; Büyük İhtilal, Roland; İflas, Bjornson; Vişne   Bahçesi, Çehov; Yalancı, Goldoni; Büyük Şehir, Cevat Fehmi Başkut; 1943-44,   Nasıl Hoşunuza Giderse, Shakespeare; İki Efendinin Uşağı, Goldoni; Marianne´nin Kalbi, Alfred de Musset; Kadınlar Mektebi, Moliére; 1944-45, Atinalı Timon,   Shakespeare; Doktorun Hatası, Shaw; Vanya Dayı, Çehov; 1945-46, Coriolanus,   Shakespeare; Maria Stuart, Schiller; Müfettiş, Gogol; 1946-47, Jül Sezar,   Shakespeare; Köyde Bir Ay, Turgenyev; Dedikoducular, Goldoni; Kral Oidipus, Sophokles; Küçük Şehir, Cevat Fehmi Başkut).

 

Perde ve Sinema  dergisini çıkarmaya başladı (eşi Neyyire Neyir´le, 1941); Tiyatro Tarihi   Matineleri başlattı (1942), Londra´ya giderek Kraliyet Balesi yöneticisi Dame Ninette de Valois´yla işbirliği görüşmeleri yaptı. Devlet Tiyatrosu´nu yönetmek   amacıyla Ankara Devlet Konservatuarı Tatbikat Sahnesi´nin başına getirildi,   Küçük Tiyatro´yu (1947) ve Büyük Tiyatro´yu açtı (1948), Devlet Tiyatrosu ve   Operası Genel Müdürlüğü´ne atandı; bu arada, oyunlar sahneledi (Hamlet, Shakespeare; Satıcının Ölümü, Miller; Büyük Tiyatro); görevinden ayrılarak   İstanbul´da Yapı ve Kredi Bankası´nın çağrısı üzerine Küçük Sahne´yi kurdu ve  oyunlar yönetti (Fareler ve İnsanlar, Steinbeck; Aşağıdan Yukarı, Vedat Nedim   Tör; 1952-53, Ne İsterseniz, Shakespeare; 1953-54, Babayiğit, Synge; Hamlet,   Shakespeare; Godot´yu Beklerken, Beckett); Devlet Tiyatrosu Genel Müdürlüğü´ne   atandı (1954), Üçüncü Tiyatro´yu (1955) ve Oda Tiyatrosu´nu açtı; Bölge   Tiyatroları tasarısı doğrultusunda İzmir ve Bursa Devlet Tiyatroları açıldı   (1957), görevinden alındı (1958); İstanbul Şehir Tiyatrosu´na başyönetmen olarak   atandı; genç kuşak tiyatrocularla yeni bir dönem başlattı; Üsküdar Tiyatrosu´nu   ve Kadıköy Tiyatrosu´nu açtı (1960-61), Rumelihisar temsillerini başlattı,   Zeytinburnu Tiyatrosu´nu açtı (1965), başyönetmenlik kadrosunun kaldırılmasıyla   açıkta kaldı; ITI Yönetim Kurulu Başkanlığı´ndan ayrıldı; LCC Tiyatro Okulu´nda   sahne dersleri, İstanbul Üniversitesi Gazetecilik Enstitüsü´nde tiyatro   eleştirisi dersleri verdi; 60. sanat yılı kutlandı; Şehir Tiyatroları Genel   Sanat Yönetmeni oldu (1974), Gültepe Tiyatrosu´nu ve Bayrampaşa Tiyatrosu´nu   açtı (1974-75), Deneme Sahnesi´ni kurdurdu; görevini bıraktı (1976); Ege   Üniversitesi´nce Fahri Doktor payesi verildi (1979).


Ölümünden sonra   İstanbul Belediyesi Şehir Tiyatroları Harbiye Sahnesi, Muhsin Ertuğrul Tiyatrosu   adını aldı.  Kendi deyişiyle, "Daha düzenli, daha iyi ve daha güzel olana erişmeyi amaçlamış tiyatro anlayışını (meliorizmi)" benimseyen Ertuğrul,  Çağdaş  Batı Tiyatrosunu Türkiye´de kurumsallaştıran, 60 yıllık sanat yaşamı boyunca çağdaş tiyatro kültürünü tüm kurumlarıyla getiren ve uygulayan kişi olarak anılır.

 Yayın:07.01.2013 - Güncelleme:07.01.2013 - 14:55