Duyurular Kuş Gribi

Kuş Gribi

1. Kuş gribi nedir? 


 

Mantarlar, bakteriler, virüsler ve parazitlerin hepsi bir mikroptur. Bu grup içinde yer alan virüsler çok küçüktürler ve antibiyotiklerden etkilenmezler. Nezle, kızamık, kabakulak, sarılık, çocuk felci vb. virüs hastalıklarıdır.

           ‘İnfluenza’ virüslerinin A, B ve C olmak üzere üç tipi vardır. ‘Kuş Gribi’ ya da ‘Tavuk Vebası’ olarak bilinen hastalığa, virüsün A tipi neden olur. Hastalık genellikle kanatlı hayvanlarda ortaya çıkar. Ancak yalnızca virüsün A tipi, kanatlı hayvanlara bulaşabilir ve kanatlı hayvanlara bulaşan bu virüs, Kuş Gribine (Tavuk Vebasına) yol açar. Özellikle su kuşları, bu virüsün doğadaki sürekliliğini sağlar ve kendileri hasta olmadan virüsü taşırlar. Ancak virüs, yabani kuşlardan kümes havanlarına geçtiğinde, hayvanlarda ciddi hastalığa ve ölümlere neden olmaktadır. Virüs kanatlıların yanı sıra insan, balina, at, domuz ve kedigillere de bulaşabilir.

Hastalığı taşıyan hayvanlarla yakın temasta bulunan insanlara da virüs bulaşabilir. Son yıllarda ülkemizin de aralarında bulunduğu birçok ülkede görülen Kuş Gribinin etkeni, İnfluenza A virüsü H5Nİ’dir. Virüs insanlarda da hastalık yapabilme gücüne sahiptir. 

 

2. Tarihçe 

Kuş Gribi hastalığı ilginizi ilk defa 2005 yılı sonunda ülkemizde ortaya çıkan vakalarla çekmiş olsa bile bu hastalığın daha önceye dayalı bir geçmişi var. Bugüne kadar insanlarda Kuş Gribi hastalığı aşağıda sıralanan ülkelerde görülmüştür:

Doğu Asya ve Pasifik’te; Kamboçya, Çin, Endonezya, Tayland, Vietnam

Avrupa ve Avrasya’da; Türkiye, Azerbaycan, Hollanda, İngiltere

Orta Doğu’da; Mısır ve Irak 

Bugüne kadar Kuş Gribi hastalığı hayvanlarda aşağıda sıralanan ülkelerde görülmüştür: 

Afrika’da; Burkina Faso, Kamerun, Nijerya, Nijer 

Doğu Asya ve Pasifik’te; Kamboçya, Çin, Endonezya, Tayland, Vietnam, Japonya,

 Laos, Malezya, Moğolistan, Burma 

Güney Asya’da; Afganistan, Hindistan, Kazakistan, Pakistan

Ortadoğu’da; Mısır, Irak, İran, İsrail, Ürdün

Avrupa ve Avrasya’da; Arnavutluk, Avusturya, Azerbaycan, Bosna Hersek, Bulgaristan, Hırvatistan, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Fransa, Gürcistan, Almanya, 
Macaristan, Yunanistan, İtalya, Polonya, Romanya, Rusya, Sırbistan Karadağ, Slovak Cumhuriyeti, Slovenya, İsveç, İsviçre, Türkiye, Ukrayna, Birleşik Krallık, 
Hollanda. 
            Türkiye’de ilk defa 5 Ekim 2005’te Balıkesir iline bağlı Manyas ilçesinde açık sistem besicilik yapan bir çiftçinin hindi sürüsünde ortaya çıkmıştır. 2006 yılının ilk günlerinde hastalık Van ve Ağrı iline bağlı Doğubayazıt ilçesinde insanlarda görüldü.          

            Bugüne kadar insanlarda Kuş Gribi vakaları genellikle kırsal kesimde görüldü. Bu bölgelerde, evlerin bahçelerinde çoğunlukla tavuk beslenir ve tavuklar avluda veya bahçede serbestçe dolaşır. Virüs, hasta kanadı hayvanların dışkısında bol miktarda bulunduğundan açıkta beslenen bu evcil kanatlıların virüsü alma olasılığı yüksektir. Çocuklar da, genellikle bu hayvanlarla temas içindedirler ve bu hayvanların gezdiği yerlerde oynarlar. Çocukların hasta hayvanlarla ya da dışkılarıyla temasta olması halinde yetişkinlere nazaran hastalığa yakalanma riskleri daha fazladır. Bu bölgelerde insanlar, beslenme amacıyla tavuk eti tükettikleri gibi, geçim kaynağı olarak besledikleri kümes hayvanlarında hastalık belirtileri görüldüğünde de bu hayvanları kesip yiyebiliyorlar. Virüsün bulaşması en yoğun olarak kanatlıların kesiminde, tüylerin temizlenmesinde ve pişirmeye hazırlık aşamasında gerçekleştiğinden, insan vakaları genelde bu işlemleri yapan kişilerde görülüyor. 



3. Kuş Gribi neden tehlikeli bir hastalıktır?

            Kuş Gribi, kolayca taşınabilme özelliği nedeniyle tüm dünyayı etkisi altına alacak bir salgına yol açabileceğinden tehlikeli bir virüstür. Özellikle göçmen su kuşları tarafından yayıldığından önlemek pek mümkün değildir. Bu virüs, hayvanlar arasında hastalığa neden olmaya devam ettiği sürece insandan insana bulaşabilen yeni bir virüsün oluşma riski de sürecektir. Bununla birlikte verilere göre, H5Nİ virüsünün canlı türleri arasındaki geçişleri çok kolay ve hızlı değildir. Bugüne kadar milyonlarca kanatlı, Kuş Gribine yakalanarak hastalandığı ve öldüğü halde, insanlarda görülen vakaların oldukça az olması bu görüşü desteklemektedir. Henüz H5Nİ virüsünün insandan insana bulaştığı kanıtlanmamıştır. Bugün için, Dünya Sağlık Örgütü kuş gribinin görüldüğü ülkelere seyahati kısıtlamadığı gibi, bu ülkelerden diğer ülkelere gidecek kişilere de herhangi bir testin uygulanmasını öngörmemektedir. 
            Tüm dünyayı etkisi altına alan küresel salgınlara pandemi denir. İnsanlarda küresel bir grip salgınının oluşması için üç koşulun gerçekleşmesi gerekmektedir. 
• İnsanlar arasında bugüne kadar görülmeyen yeni bir grip virüsü ortaya çıkmalı, 
• Ortaya çıkan bu virüs insanlarda hastalığa neden olmalı ve 

• Bu virüs insandan insana kolaylıkla bulaşabilmeli. Şu ana kadar bu koşullardan ilk ikisi gerçekleşmiş olup sonuncusu gerçekleşmemiştir.

Bu durumun gerçekleşmemesi için. Virüsün insanlarla karşılaşması mümkün olduğunca engellenmeye çalışılmalıdır. Türkiye de dahil birçok ülkede, hastalığın görüldüğü yerlerde virüsü çok yoğun olarak taşıyan ve insanlarla yakın ilişkide bulunan kümes hayvanlarının itlaf edilmesinin nedeni budur. Ayrıca halkın kuş gribi 
konusunda eğitilmesi ve riskli davranışlardan kaçınması da önemlidir. Çoğunlukla hayvanları etkileyen bu virüsün, insandan insana geçebilir bir hale gelmesini engellemek elimizde. Bunun için yapılabilecek en etkili şey, insanları bu hastalık konusunda yeterli ve doğru bir biçimde bilgilendirmek. Bu noktada en büyük sorumluluk veteriner hekimler, sağlık görevlileri, öğretmenler, köy muhtarları, din görevlileri ve halkı bilgilendirebilecek ya da doğru kurum ve kuruluşlara yönlendirebileceklere düşüyor.

 

4. Kuş Gribi bir ülkeden diğerine nasıl yayılır? 

Göçmen kuşlar, Kuş Gribi virüsünün doğal taşıyıcılarıdır. Bu kuşlar, hastalığı çok hafif geçirdikleri halde, evcil kanatlılara kolaylıkla bulaştırır ve virüs kümes hayvanlarının (özellikle tavuk, hindi, ördek, kaz) hastalanıp ölmesine neden olurlar. Virüs, kuşların göç yolu üzerindeki ülkeler arasında göçmen kuşlar tarafından yayılır. Ayrıca, virüs bulaşmış canlı kümes D hayvanlarının ve hayvan maddelerinin uluslararası ticareti yolu ile de virüs ülkeler arasında yayılabilir.

 

5. Kuş Gribi ülke içinde nasıl yayılır? 

Kuş Gribi virüsü, göçmen kuşlardan açık alanda beslenen kanadı hayvanlara bulaştıktan sonra, kümes içinde diğer hayvanlara solunum ve sindirim kanalı yoluyla 
hızla yayılır. Hasta hayvanların bulunduğu kümesten diğerine; insanlar, kemirgenler, hasta hayvanların dışkısı ve atıkları, mikrobun bulaştığı yem, alet ve donanım ile ve kemirgenlerle taşınabilir. Hastalıklı hayvanların başka bölgelere satışı ve nakli hastalığın ülke içinde yayılmasının en önemli nedenlerinden biridir. Bu nedenle hastalık bir kümeste saptandığı anda, o kümesteki kanatlı hayvanların en kısa sürede itlaf edilmesi ve kümesin dezenfekte edilmesi gereklidir. 

 

6. Küresel grip salgını/pandemisi nasıl önlenebilir? 

            Kuş Gribi etkeni olan HSNİ virüsünün insandan insana geçmesine olanak sağlayacak genetik değişimlerin engellenmesiyle küresel salgınlar önlenebilir. İnsanlara geçmiş olan Kuş Gribi virüsü, insan vücuduna uyum sağlayarak genetik bir değişim geçirebilir. Ayrıca, insandan insana geçen diğer grip virüsleriyle genetik alışveriş sonucunda da bir salgına yol açabilecek hale gelebilir. 
Öncelikle kanatlı hayvan besleyenler, hayvanlarında bu hastalığa ait belirtiler ve toplu ölümler gözlediklerinde hasta veya ölü hayvanla temas etmeden önce gerekli önlemleri almalı, özellikle çocukları şüpheli hayvanlardan uzak tutmalı ve derhal İl / İlçe tarım müdürlüklerini durumdan haberdar etmelidir. Benzer önlemler, çevredeki yabani kanatlılarda da benzer şüpheli durum gözlendiğinde ya da ölü kanadı hayvanlara rastlandığında da alınmalıdır. Ancak bu şekilde virüsün insanlarla tanışması engellenebilir. Bu da, virüsün genetik değişikliğe uğramasını zorlaştırır. Kuş Gribi belirtileri gösteren ya da hasta olabileceğinden kuşkulanan kişiler, kesinlikle zaman kaybetmeden en yakın sağlık kuruluşuna ulaştırılmalıdır. 


7. Kuş Gribi virüsü çevre koşullarına ne kadar dayanıklıdır?

            Yapısal özellikleri nedeniyle kuş gribi virüsü, diğer virüslere kıyaslandığında çok dayanıklı değil. Ancak, virüs düşük sıcaklıklarda ve dondurulmuş maddelerde uzun süre canlılığını koruyabilmektedir. Virüs, tavuk ve kuşların dışkısında düşük sıcaklıkta 3 aya kadar canlı kalabilir. Dışkı kurusa bile virüs canlılığını korur. Çamaşır suyu gibi genel amaçlı dezenfektanlar, grip ya da Kuş Gribi virüslerini etkisiz hale getirir. Bu nedenle dışkı ve kanatlıların salgıları ile kirlenmiş yüzeyleri bu maddelerle temizleyebilirsiniz. Et ürünleri uygun şekilde pişirildiğinde virüs ölür. Bu nedenle iyi pişirilmiş besinlerde virüsün canlı kalması söz konusu değildir.

 

B. HAY VANLARDA KUŞ GRİBİ 

Kuş Gribi; 

• Kanatlılarda solunum ve sindirim sistemine ait belirtilerle ortaya çıkan ve kısa sürede yüksek oranda ölümle seyreden İnfluenza-A virüslerinin neden olduğu bir hastalıktır. 
• İnfluenza virüslerinin A tipi kuş gribine neden oluyor 

• İnfluenza A tipi kanatlılar başta olmak üzere insan, balina, at, domuz ve kedigillerde de hastalık oluşturur.

• Yabani kanatlılarda ölüm oranı düşüktür. 

• Evcil kanatlılara bulaştığında mutlaka ölümle sonuçlanmaktadır.

• 3285 Sayılı Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanunu ile yönetmeliğine göre Kuş Gribi bildirimi zorunlu bir hastalıktır.

 

1. Kuş Gribi hangi hayvanlarda görülür?

            İnfluenza A virüsleri, bütün dünyada birçok evcil (hindi, tavuk, Beç tavuğu, bıldırcın, sülün, kaz, ördek) ve yabani (kuğu, kaz, ördek, martı, kutup martısı, bataklık kuşları) kanatlı hayvanda bulunabilir.

Özellikle tavuk ve hindilerde, influenza virüsleri ağır seyreden hastalıklara ve ölümlere neden olmakla birlikte, göçmen su kuşlarında belirgin bir hastalık ortaya çıkmayabilir.

Ayrıca, influenza virüslerine, muhabbet kuşu, kanarya, papağan gibi kafes kuşlarında da rastlanmıştır. Güvercinler hastalığa karşı diğer kanatlı hayvanlara oranla daha dirençli olmakla birlikte, ayak ve tüyleri ile virüsü taşıyarak bulaştırabilirler. Şu ana kadar yapılan çalışmalarda, Influenza A virüsünün insan, domuz, at, balina, mink, fok, Amerikan vizonu, dağ gelinciği, leopar ve kaplanda da hastalık oluşturduğu saptanmıştır. Ancak, hastalık büyük ve küçükbaş hayvanlarda (inek, manda, boğa, koyun, keçi v.b.) görülmez.


2. Bulaşma yolları nelerdir? 

Evcil kanatlılara bulaşma 

Göçmen kuşlar, Kuş Gribi virüsünün ana taşıyıcısı olarak bilinirler ve bulaşmada önemli rol oynarlar.

Virüs evcil kanatlılara aşağıda belirtilen yollarla bulaşır:

• Yabani kuşlarla doğrudan temas 

• Yabani kuşların dışkıları, solunum akıntıları ya da bunlarla kirlenmiş eşyalarla temas 
• Virüs bulaşmış yem, su, donanımla evcil kanatlıların teması 

• İnsan hareketleri sırasında virüsün kişilerin giysi ve ayakkabıları ve taşıtlar ile bir yerden bir yere taşınması Hava yolu ile virüsün bir yerden diğer bir yere bulaşması 
sınırlıdır. Ancak birbirine çok yakın kümesler arasında bu yolla bulaşma görülebilir. Kuş Gribi virüsü, kümesler arasında canlı kuşlar, kemirgenler, insan hareketleri ve virüs bulaşmış yem, alet, donanım v.b materyallerle taşınabilir. Yumurta yolu ile anneden civcive bulaşma ile ilgili kesin bir kanıt bulunmamakla beraber, hasta hayvanların dışkılarının bulaştığı yumurta kabuğunda virüsün varlığı saptanmıştır. 

 

Hayvandan İnsana Bulaşma:

Hastalık bugüne kadar yalnızca hasta kanatlılarla doğrudan ve yoğun ilişkide olan insanlara (veteriner hekimler, veteriner sağlık teknisyenleri, çiftlik çalışanları, tavuk bakıcıları, horoz dövüşçüleri vb.) bulaşmıştır. Tüm yaş grupları ve özellikle çocuklar bu virüse duvarlıdır. Şu ana kadar yapılan araştırmalarda, insanlara bulaşmada mutlaka iki temel koşul olması gerektiği ortaya çıkarılmıştır Bunlardan birincisi hasta bir kanatlı hayvanın varlığı, ikincisi bu hayvanlarla doğrudan temas. Dünyada insanlarda ortaya çıkan tüm vakalarda yukarıda belirtilen koşulların olduğu belirlendi. İnsan vakalarının hiçbirinde hasta hayvanla ve bu hayvanlara ait dışkı ve salgıları (gözyaşı, burun akıntısı gibi) ile temas dışında başka bir bulaşma kaynağı ortaya konamamıştır. 

Hayvandan insana bulaşma:

• Taşıyıcı, hasta ya da ölmüş hayvanların; 

• Tüylerine dokunmak veya tüylerini yolmak 

• Dışkısına, salya, burun akıntısı ve göz akıntısına dokunmak ya da bunlarla kirlenmiş yüzeylere dokunmak

• Bulunduğu kapalı ortamlarda en az bir saat kalmak. 

• Taşıyıcı, hasta ya da ölmüş hayvanları kesmek ya da pişirmek için hazırlamak 

• Uygun biçimde pişirmeden yemek 


3. Hayvanlarda kuş gribi belirtileri nelerdir? 

Hastalığın kanatlılardaki kuluçka süresi 1—5 gündür. Genellikle 24—3 6 saatte hastalık kendini gösterir. Hasta hayvanlar 1—7 gün (çoğunlukla 24—48 saat) içerisinde ölüyor. Virüs bir arada yaşayan hayvanlar arasında hızla yayılır.




Kuluçka süresinden sonra görülen hastalık belirtileri:

• Yem ve su tüketiminde azalma 

• Halsizlik 

• Yumurta veriminde düşüş ya da tamamen durma 

• Gözlerde kızarıklık 

• Ağız, burun ve gözlerde akıntı 

• İbik ve sakallarda morarma ve şişkinlik 

• Derinin tüysüz bölgelerinde ve parmaklarda kanamalar,

• Güç nefes alma, hırıltılı solunum 

• Baş ve boyunda çarpıklık 

• Yürüyememe ve ayakta duramama 

• Ani ölüm

Bu belirtilerden bir veya birkaçının görülmesi Kuş Gribi şüphesi için yeterlidir. 


4. Hangi durumlarda Kuş Gribinden kuşkulanmalıyız? 

            Yabani ve evcil kanadı hayvanlarda aniden ortaya çıkan toplu ölümler Kuş Gribini akla getirebilir. Böyle durumlarda dikkatli davranmalıyız.


5. Hayvanlarda Kuş Gribi şüphesi durumunda neler yapmalıyız? 

            Söz konusu hayvanlarla yakın temastan kaçınarak durumu en yakın il/ilçe tarım müdürlüklerine bildirmek gerekir. Bildirimler il/ilçe tarım müdürlüklerine yapılmaktadır.
            İl/ilçe tarım müdürlüklerine bildirimin yapılamadığı durumlarda mahalli muhtara, jandarmaya, belediye başkanına veya mahallin mülki amirine de 
hastalık bildirimi yapılabilir. Hastalık ihbarını alan makamlar ise hastalık ihbarını kanunen illerde İl Tarım Müdürlüğüne, ilçelerde ise İlçe Tarım Müdürlüklerine derhal bildirmekle yükümlüdür. Birçok ülkede olduğu gibi ülkemizde de, 3285 Sayılı Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanunu ile yönetmeliği gereği Kuş Gribi “bildirimi zorunlu” bir hastalıktır.

Ayrıca kendimizi, şüpheli hayvanlarla temas içinde olan kişileri ve diğer hayvanları korumak için gerekli tedbirleri almalıyız. 


6. Hayvanlarda Kuş Gribinin tanısı kim tarafından ve nasıl yapılıyor?

            Hayvanlarda Kuş Gribinin kesin tanısı için laboratuar testleri yapılması gerekli. Türkiye’de bu testler, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı’na bağlı Veteriner Kontrol ve 
Araştırma Enstitüsü laboratuarlarında yapılmaktadır.


7. Hayvanlarda Kuş Gribi aşısı ve tedavisi var mı? 

            Hayvanlarda Kuş Gribi hastalığının tedavisi bulunmuyor. Kuş gribi aşısı olmakla birlikte henüz gerekli görülmediğinden ülkemizde uygulanmıyor.


8. Kanatlı hayvanlarımızı Kuş Gribinden nasıl koruruz? 

Tüm kanatlı hayvan yetiştiricileri ve ticari kanadı işletmelerinde hastalığın ortaya çıkmasını ve hızla yayılmasını engellemek için aşağıda belirtilen önlemler alınmalıdır:

• İşletmelerin etrafı tel veya çitle tamamen çevrilmeli. Giriş ve çıkış için tek bir kontrollü kapı bırakılmalı. 

• İşletme ve kümes girişlerinde dezenfektanlı ayak banyoları bulundurulmalı, dezenfektanları sık sık değiştirilmeli ve güneşten korunmalı. 

• Tüm çiftlik çalışanları ve işletmeye girmesi gereken insanlara özel kıyafet ve ayakkabı veya çizme giydirilmeli, bu giysilerle kümes veya çiftlik dışına çıkmalarına da izin verilmemeli.

• İnsan hareketleri kontrol edilmeli. İnsanlar birçok salgında, hastalığın yayılmasında etkili olmuşlardır. Bu nedenle, virüsle teması olabilecek ve Hastalık çıkan yerlerde bulunan insanların (giysi, ayakkabı, vb. ile virüs taşınacağından) hareketi sınırlandırılmalı. 
• Tüm personelin başka kanatlı işletmelerine girişleri engellenmeli. 

• Bakıcılar evlerinde kanatlı hayvan beslememeli ve beslenen yerlerden kaçınmalı. 

• Yetiştirici hayvanları için mutlaka kaliteli yem ve uygun kaynaklardan sağlanan içilebilir su kullanmalı. Ayrıca hayvanların içme suyu deposu veya su tankı sistemi 
dezenfekte edilebilir nitelikte olmalı ve güneşten korunmalı. 

• Alet ve ekipmanlara virüs bulaşması engellenmeli ve kümese alınmadan önce mutlaka temizlenip, dezenfekte edilmeli. 

• İşletmelere yabani kuşların, kedi, köpek gibi hayvanların girişi engellenmeli. 

• İşletmeye girecek motorlu araçlar önce temizlenip sonra dezenfekte edilerek içeri alınmalı 
• Farklı yaş ve türdeki hayvanlar aynı kümeste bulundurulmamalı ve aynı yaştaki hayvanlar aynı anda işletmeye girip, aynı anda çıkmalı(Hepsi içeri, hepsi dışarı prensibi). 
• Hasarlı (kırık, çatlak, kirli) yumurtalar, hasta ve ölü kanatlılar, çöp ve gübreler, hastalıklara davetiye çıkarmaktadır. Bunlar güvenli bir şekilde ortamdan uzaklaştırılmalı. 
• İşletmede bulunan bina ve depoların içine ve çevresine yabani kuşları ve diğer hayvanları çekmemek için; İşletmeye erişim yolları, park bölgesi, avlular, kümes ve depo çevreleri, her zaman derli toplu ve temiz tutulmalı.

• Kemirgenlerle mücadele edilmeli, 

• İşletmeye girecek motorlu araçlar dezenfekte edilerek içeri alınmalı. 
Bahçesinde kanatlı hayvan besleyenler, kümeslerinde hastalık çıkmasını engellemek için aşağıdaki önlemleri almalıdır.


• Kümes hayvanları ile yakın temasta bulunmayın:

• Tavuklarınızı, hindilerinizi, ördeklerinizi kapalı kümeslerde tutun. Ördek ve kazlarınızı diğer kümes hayvanlarından ayrı kümeslerde tutun. 

• Kümes hayvanları ile ilgilenecek kişileri belirleyin, herkes kümeslere girip çıkmasın. 

• Kümesin içini “kirli”, dışını “temiz” olarak değerlendirin. Bu nedenle, kümesteki dışkı ve diğer atıkları kesinlikle başka hayvan ve insanların bunlara temas edebilecekleri şekilde açığa bırakmayın. 

• Kümes hayvanlarınızın yabani ve göçmen kuşlarla bir araya gelmelerini engelleyin. 

• İnsanların kümes hayvanları ile temasını en aza indirgeyin. 

• Kümeslere girerken ellerinize eldiven giyin, ağız ve burnunuzu kapamak için maske takın (maske yoksa bir tülbent ile kapayın). 

• Kümesleri temiz tutun 

• Kümes içinde giydiğiniz ayakkabıları ve giysileri ayırın ve bu ayakkabı ve giysileri sadece kümes içinde kullanın, kümes dışında başka ayakkabı ve giysi giyin. 
• Kümes içinde kullandığınız ayakkabı ve giysileri su ve deterjanla ya da sabunla yıkayın. 
• Kümese her giriş ve çıkışta ellerinizi su ve sabunla iyice yıkayın. 
• Kümesleri, yemleri ve kümesteki suyu temiz tutun. Yem ve suyu her gün tazeleyin. 
• Kümeste kullandığınız tüm malzemelerin ve aletlerin temiz olmasına özen gösterin. Bunları kümese sokmadan önce deterjan ve suyla yıkayın. 

• Kümesleri sönmemiş kireçle dezenfekte edin. 

Hastalığı evinize taşımayın 

• Eğer mümkünse, horoz dövüşü gibi hayvan yarışmalarına kümes hayvanlarınızı götürmeyin. Götürüyorsanız, bu hayvanlarınızı diğer hayvanlardan ayırın. 
• Yeni aldığınız tavuk, hindi ya da ördek gibi hayvanları diğer hayvanların yanına koymadan en az bir ay başka bir kafeste tutun. 

• Genç ve yaşlı hayvanları bir arada tutmayın. 

Komşularınızın kümeslerinde olabilecek hastalığı kendi kümesinize getirmeyin

• Komşularınızla kümes, alet, malzeme gibi şeyleri paylaşmayın. Hayvanlarınızı karıştırmayın. 
• Eğer alet ve malzemelerinizi ödünç verirseniz, bunları kendi kümeslerinizde kullanmadan önce iyice temizleyin. 

• Karton kutu ya da tahtadan yapılmış aletler gibi temizlenmesi mümkün olmayan şeyleri komşularınızla paylaşmayın. 

 

9. Kuş Gribi ve avlanma

            Kanatlılar arasında hastalığın görüldüğü bölgelerde avlanmak ve dolayısıyla avcıların yabani kuşlar ile teması, dolaşımda olan Kuş Gribi virüslerinin evcil kanatlılara bulaşma olasılığını artırır. Bu nedenle avlanmak, hastalığı başlatan ve/veya yayılmasını artıran bir etkiye yol açabileceğinden engellenmeli. Ayrıca avcılar, mutlaka konu ile ilgili detaylı olarak bilgilendirilmelidir. 


10. Süs kuşları yetiştiricilerinin dikkat etmesi gereken kurallar 

            Kanarya, papağan ve güvercin gibi kuşlar kafeste ya da kapalı odalarda beslenebilirler. Ancak Kuş Gribi tehlikesinin devam ettiği belirtilen dönem içerisinde kafeste beslenen kuşların dışarı salınmaması gerekir. Bu kurala uyulduğunda kuş beslemenin her hangi bir riski yoktur. 


11. Evimizin balkonunda ya da bahçemizde ölü kanatlılar gördüğümüzde ne yapmalıyız? 
            Plastik lâteks eldiven (ameliyat eldiveni) veya mutfak eldiveni ya da hazırda kullanabileceğiniz lâteks eldiven yoksa su sızdırmaz sağlam bir plastik poşet yardımıyla hayvana dokunmadan ölü kanatlı hayvan poşete konularak ağzı sıkıca bağlanmalıdır. Derin çukur kazarak gömülmelidir. Eller bol sabunlu su ile iyice (en az 30 saniye) yıkanmalı, virüs bulaşmış olması muhtemel çevre ve malzemeler çamaşır suyu ile dezenfekte edilmelidir. Ancak çevrenizde toplu kuş ölümleri görüldüğünde derhal il ve ilçe tarım müdürlüklerine haber vermelisiniz. 


12. İtlaf çalışmaları nasıl yapılmalıdır? 

            Kanadı hayvanların mümkün olduğunca hızlı bir şekilde ve uygun yöntemler kullanarak itlaf edilmesi esastır. İtlaf işlemi; kümes hayvanları küçük gruplar halinde bir konteynır içerisinde veya plastik kaplarda gaza (karbondioksit, karbon monoksit vb.) maruz bırakılarak, anestezik ilaç verilerek, şartları uygun olan ticari işletmelerde ise kümese gaz verilerek yapılmaktadır. İtlaf edilen hayvanların öldüğünden emin olunduktan sonrada itlaf edilen veya ölü bulunan tüm kanatlı hayvanlar ile hastalık tespit edilen işletmedeki hayvanların bulaşık yemi, yumurtası, altlık ve yumurta viyolleri imha edilmektedir. İmha işlemi ya çukura gömme veya yakma üniteleri kullanılarak yapılmaktadır. İmha çukurları için yerleşim yerlerinden uzakta ancak hastalık çıkan bölge çevresinde, hayvanların uğrağı olmayan, akarsulardan uzak, yeraltı sularını kirletmeyecek yerler seçilmektedir. Bu konuda hasta1ıı takiple görevli olan hükümet veteriner hekiminin belirleyeceği kurallara uyulmalıdır. 


C. İNSANLARDA KUŞ GRİBİ 

1. Grip ile soğuk algınlığı (nezle) arasındaki farklar nelerdir? 

            Soğuk algınlığı ile grip birbirine karıştırılmamalıdır. Soğuk algınlığı, influenza dışındaki virüslerin oluşturduğu bir solunum yolu hastalığıdır; hafif ve ateşsiz seyreder, temel belirtisi halsizlik ve burun akıntısıdır. Grip ile soğuk algınlığı arasındaki en önemli fark grip hastalığının daha şiddetli seyretmesi ve gribe yakalanan kişinin mutlaka yatak istirahatına ihtiyaç duymasıdır. Bu gibi şikâyetleri olan kişiler bir sağlık görevlisine başvurmalıdır. Soğuk algınlığında, Mevsimsel Gripte ya da Kuş Gribinde antibiyotik kullanımı etkisizdir, çünkü antibiyotikler bakteri yapısındaki mikroplara karşı geliştirilmiş ilaçlardır. Soğuk algınlığı ve grip etkenleriyse, virüs yapısındadır ve antibiyotiklerden etkilenmezler.

Grip belirtileri aşağıda verilmiştir. Bunlardan hepsi ya da bazılarını gözlemliyorsanız en yakın sağlık kuruluşuna başvurmalısınız. 

Belirtiler 
• Ateş 

• Üşüme ve terleme nöbetleri 

• Öksürük 

• Kas ve eklem ağrısı 

• Boğaz ağrısı 

• Baş ağrısı 

• Halsizlik 

• Kusma 

• İshal 

• Burun tıkanıklığı 

• Dalgınlık 


2. Kuş Gribi ile Mevsimsel Grip arasındaki farklar nelerdir? 

            Mevsimsel Grip, özellikle kış aylarında görülen bir solunum yolu hastalığıdır. Mevsimsel Grip de İnfluenza adı verilen virüslerin insanda hastalık yapan tipleriyle meydana gelir ve insandan insana bulaşır.

Kuş Gribi, asıl olarak kanatlı hayvanlarda (tavuk, hindi, ördek v.b.) hastalık yapan ve insanlara hayvanlardan bulaşan virüslerle meydana gelir. Kuş Gribinin bugüne kadar insandan insana bulaştığı ispatlanmamıştır. Kuş Gribi vakalarında, alt solunum yolları ve akciğerlerin tutulumuna bağlı olarak zatürree, solunum yetmezliği ve diğer organların etkilenmesi söz konusudur. Bu nedenle, Kuş Gribi olgularında ölüm, mevsimsel gribe göre daha sık görülmektedir.

Mevsimsel Gripse, çocuklar, yaşlılar, daha ciddi başka bir hastalığı olanlar ve bağışıklık sistemi zayıf kişilerde tehlikeli olabilir.

            Kuş Gribi virüsü ile Mevsimsel Grip virüsü ancak laboratuar testleriyle birbirinden ayrılır. Mevsimsel Grip geçirenlerin kuş gribine karşı bağışıklık kazanması ya da her iki hastalığın birbirine dönüşmesi söz konusu değildir. 

 

3. Kuş Gribi nasıl bulaşır? 

Hayvandan insana bulaşma: 

Taşıyıcı, hasta ya da ölmüş hayvanların; 

• Tüylerine dokunma k veya tüylerini yolmak 

• Dışkısına, salya, burun akıntısı ve göz akıntısına dokunma k ya da bunlarla kirlenmiş yüzeylere dokunmak. 

• Bulunduğu kapalı ortamlarda en az bir saat kalmak. 

• Taşıyıcı, hasta ya da ölmüş hayvanları kesmek ya da pişirmek için hazırlamak. 

• Uygun biçimde pişirmeden yemek. 

İnsandan insana bulaşma 

Bugüne kadar insandan insana bulaşma kesin olarak saptanmadığı halde virüsün insandan insana geçme özelliği gösteren bir dönüşüme uğraması ihtimali vardır. 



4. Kimler Kuş Gribi açısından risk altındadır? 

• Temizlik kurallarına uymadan ve koruyucu önlemleri almadan kanatlı hayvanlarla yakın temasta bulunan, yetiştiren, bakımını yapan ve yaşama yerlerini temizleyenler, 
• Virüs taşıma kuşkusu bulunan hasta ya da ölü kanatlı hayvanlarla ve bunlara ait gözyaşı, salya, dışkı, kan gibi vücut sıvıları ya da bunlarla kirlenmiş eşyalarla temas 
edenler Kuş Gribi açısından risk altındadır. Özellikle çocuklar hayvanlarla yakın temasta bulundukları ve bu kurallara dikkat etmedikleri için daha çok risk altında bulunmaktadır. 


5. Kuş Gribinin belirtileri nelerdir? 

Virüs bulaştıktan sonra kuluçka süresi insanlarda 3-10 gün arasında değişir. Bu süre sonunda görülen belirtiler: 

• Yüksek ateş 

• Boğaz ağrısı 

• Öksürük 

• Halsizlik ve yorgunluk hissi 

• Kas ve eklem ağrıları 

• Nefes almada güçlük 

• Bazı durumlarda karın ağrısı ve ishal 

Böyle durumlarda zaman kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna (sağlık ocağı, hastane v.b.) başvurulmalıdır. Kuş Gribinin kesin tanısı için laboratuar testlerinin uygulanması gerekir.


6. Hangi durumlarda Kuş Gribinden kuşkulanmalıyız? 

• Hasta ya da ölmüş hayvanlarla temas edenlerde, 

• Bu hayvanların bakımı, taşınması, beslenmesi ya da kümeslerinin temizlenmesiyle ilgilenenlerde, 
• Hasta hayvanların itlafında gerekli korunma tedbirlerini almamış olarak görev yapanlarda 
• Kuş Gribi olduğu bilinen kişilerle temasta bulunanlarda 

• Ayrıca diğer başka bir sebeple açıklanamayan 38,5 °C’yi geçen ateş, boğaz ağrısı, öksürük, kas ve eklem ağrıları, nefes darlığı / solunum güçlüğü, karın ağrısı, kusma ya da ishal izlendiğinde Kuş Gribi akla gelir.


7. Kuş Gribinden kuşkulanırsak neler yapmalıyız? 

Zaman kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna (sağlık ocağı, hastane v.b.) başvurulmalıdır. Aynı zamanda; 

• Maske, eldiven vb. tedbirlerle vücut salgılarının çevreye bulaşması engellenmelidir. 
• Her ne kadar virüsün insandan insana geçtiği kesin olarak kanıtlanmamış olsa da, olası bir bulaşmayı önlemek amacıyla, okul ya da iş yeri gibi başka insanlarla fiziksel temasın gerçekleştiği yerlere gidilmemelidir.


8. Kuş Gribinin tanısı kimler tarafından ve nasıl yapılmaktadır? 
Kuş Gribi kuşkusuyla başvurduğunuz sağlık kuruluşu, tanı için gerekli örnekleri alacaktır. Örneğin ucunda pamuk olan bir çubuk ile boğaz ve burun içinden örnek alınabilir. Kuş Gribinin kesin tanısı için özel testlerin uygulanması gereklidir. Başvurduğunuz sağlık kuruluşu, örneklerin Kuş Gribi açısından test edilmesi için Sağlık Bakanlığının belirlediği merkezlere yollanmasını Sağlar ve bu arada hastalıktan etkilenen kişilere destekleyici tedavi uygulamasına başlar. Hastalanan kişiler, gerekli tedavileri tamamlanıp sağlıklarına kavuştuklarında bulaştırma — taşıyıcılık şüphesi olmadan taburcu edilir ve normal günlük yaşamlarına dönerler. Tedavileri tamamlanan kişilerle ilişkilerimizi normal bir şekilde sürdürebiliriz. 


9. Kuş Gribinin tedavisi var mı?

Hastalığın erken döneminde etkili olan ve doktor kontrolünde uygulanan bazı ilaçlar, Kuş Gribi tedavisinde kullanılır. Bunun dışında, sağlık kuruluşlarında hastalığın belirtilerini hafifletici ve destekleyici diğer tedaviler de uygulanır. Hastalığın erken döneminde etki ettiği bilinen bazı ilaçlar bulunmaktadır. Bu nedenle, şüpheli durumlarda belirtiler ortaya çıktıktan sonra en kısa zamanda bir sağlık kuruluşuna başvurulması son derece önemlidir. Sağlık Kuruluşlarında testler ve tedavi ücretsizdir.

 

10. Kuş Gribi aşısı var mı? 

Henüz Kuş Gribi için insanlarda kullanılan etkili bir aşı yok. Virüsün kendi genetik yapısında oluşturduğu değişiklikler aşı çalışmalarını zorlaştırsa da, bu konuyla ilgili bilimsel çalışmalar devam etmektedir. 

 

11. Kuş Gribi için Mevsimsel Grip aşısı olmak faydalı mı? 

İnsan için üretilen grip aşıları, insanlarda enfeksiyona neden olan influenza virüslerine karşı bağışıklık Sağlar. Bunun dışında kalan ve insanlarda gribe yol açan diğer virüs alt tipleri ve kuş gribine karşı koruma sağlamaz. 

 

12. Kendimizi ve ailemizi Kuş Gribinden nasıl koruruz? 

Kanadı hayvanlarımızın göçmen kuşlar ile temasını en aza indirerek Kuş Gribi virüsünün onlara bulaşmasını mümkün olduğunca engellemeliyiz. Hayvanlarımız hastalandığında en kısa sürede yetkililere haber vererek gerekli önlemlerin alınmasına yardımcı olmalıyız. Bu önlemler arasında kanatlıların itlafı da olacaktır. Biliyoruz sevdiğiniz hayvanlarınızı yitirmek üzücü! Ancak virüsün insanlara bulaşması halinde kayıplarınız çok daha fazla olacaktır. Kuş Gribi belirtileri gösteren ya da hasta olabileceğinden kuşkulanan kişiler, kesinlikle zaman kaybetmeden en yakın sağlık kuruluşuna ulaştırılmalı. Ancak bu şekilde virüsün insandan insana bulaşır hale gelmesi engellenebilir. Bu da, virüsün küresel bir salgına yol açacak biçimde 
genetik değişikliğe uğramasını zorlaştırır. Kuş Gribinden korunmak için öncelikle genel temizlik kurallarına uymamız gerekiyor. Bu kurallar sadece Kuş Gribinden değil, diğer tüm salgın hastalıklardan korunmamız için gereklidir.
Ellerimizi: 
• Tuvaletten önce ve sonra, 

• Bebeklerin bezini değiştirmeden önce ve değiştirdikten sonra, 

• Burnumuzu sümkürdükten ve öksürüp hapşırdıktan sonra, 

• Yemekten önce ve sonra, 

• Pişmemiş ete dokunduktan sonra,

• Çöpe dokunduktan sonra, 

• Hasta kişileri ziyaretten ya da onlarla ilgilendikten sonra, 

• Evcil hayvanlarımıza dokunduktan sonra, 

Beslediğimiz hayvanlarla ilgilendikten ya da onları besledikten, barınaklarını temizledikten sonra su ve sabunla yıkamalıyız.

Eller bol su ve sabunla aşağıda gösterildiği şekilde içinizden 20’ye kadar sayarak yıkanmalı. Küçük çocuklar ellerini yıkarken onların başlarında durup ellerini doğru olarak yıkadıklarından emin olmalıyız.

 

Bu kurallara ek olarak Kuş Gribinden korunmak için; 

• Hasta ya da ölü kuşlara dokunmaktan kaçınmalıyız. 

• Çevremizde şüpheli ya da hasta kanatlılar veya toplu kanatlı ölümleri gördüğümüzde en kısa zamanda ailemizi uyarıp durumu yetkililere haber vermeliyiz. 
• Hasta hayvan etleri ya da ürünleriyle kesinlikle temas etmemeli ve bunları yememeliyiz. 
• Kümes hayvanları ile yakın temasta olanlar kümese girerken bu iş için ayrılmış bir elbise, ayakkabı giymeli. 

• Tavuk, et ve yumurta gibi besinlerle temastan sonra ellerimizi bol su ve sabunla yıkamalıyız. 
• Açıkta satılan, üzerinde etiket bulunmayan ve nereden geldiği veya nerede kesildiği belli olmayan tavuk ürünlerini satın almamalıyız. 

• Özellikle çocuklar her şeyle oynama ve ellerini yeterince temizlemeden ağızlarına götürme eğilimdedirler. Onların kümes hayvanları ve atıkları ile tehlikeli temaslarını önlemeli ve temizliklerine dikkat etmeliyiz. Tüm çocuklara, gerekli olmadıkça dışarıda kuşlara yaklaşmamalarını ve hayvan atıkları ile temas etmemelerini öğütlemeli, böyle durumlarda ellerini iyice yıkamaları gerektiğini söylemeliyiz. 

• Genel temizlik kuralı olarak sokaktaki kir ve mikropları evimize taşımamak için eve ayakkabı ile girmemeliyiz. Eğer ayakkabımıza hayvan atığı/ dışkısı bulaşmışsa, bunları eldiven kullanarak sabunlu ya da deterjanlı su ile iyice temizlemeliyiz. 
• Kirli olduğundan şüphelenilen yer, tezgâh gibi sert yüzeylerin temizliğinde çamaşır suyu veya deterjan kullanılması önerilmektedir. 


D. KUŞ GRİBİ VE BESLENME 

Hasta olmayan kanatlı hayvanlardan elde edilen et ve et ürünleri ile yumurtaların tüketilmesinde bir sakınca yoktur. Ancak bunların hazırlanması ve pişirilmesinde de önerilen kurallara uyulması gerekmektedir. 

 

1. Kuş Gribi bulaştırma riski taşıyan besinler nelerdir? 

Kanatlı hayvanların et ve et ürünleri ile yumurtaları, risk taşıyan besinler arasında yer alır. Özellikle hasta hayvanların kesimi, temizlenmesi ve tüketimi yapılmamalıdır. Hastalığın saptandığı bölgelerde açıkta satılan ve kaynağı belli olmayan kanatlı ürünler satın alınmamalıdır. Bu ürünler sadece Kuş Gribi için değil, diğer bazı hastalıklar için de risk oluşturur. Kuş Gribi virüsü, düşük sıcaklıklarda en az bir ay canlılığını sürdürebilir. Bu nedenle soğutma ve dondurma gibi, gıdaları genel koruma yöntemleri virüsü öldürmez. Soğutma ya da dondurma altında depolanan kanatlılar, taze ürünler ile aynı önlemlerle işlenmeli ve hazırlanmalıdır. 





2. Gıdaların hazırlanmasında nelere dikkat edilmelidir?

Genel Kurallar 

Genel temizlik kuralı olarak, pişirmede kullanılan kapların deterjan ve sıcak suyla iyice yıkanması gerekir. Çiğ kanatlı eti ya da kanatlı ürünlerini hazırlayan kişiler önce ve sonra hiçbir yere dokunmadan ellerini sabun ve bol su ile iyice yıkamalı. 
• Açıkta satılan markasız, ambalajsız tavuk eti ve yumurtalar satın alınmaması Kuş Gribi de dhi1 birçok gıda kaynaklı hastalıkların önlenmesi bakımından önemlidir. 
• Ambalajlı ürünlerin son kullanma tarihine dikkat edilmeli.

• Pişirilmeden tüketilecek sebze ve meyveler kullanılmadan önce iyice yıkanmalı. 

• Tüm gıdalar taze olarak tüketilmeli. 

Özel Kurallar 

• Çiğ kanatlı eti ya da kanatlı ürünlerinin hazırlanması sırasında kendisinin ve özsularının, çiğ yenen gıda maddeleriyle temasına veya karışmasına asla izin verilmemeli 
• Kanatlı ürünler pişirme zamanına kadar tek kullanımlık poşetlerde ve buzlukta muhafaza edilmeli. Bir kez çözülen ürünler pişirilip tüketilmeli, ikinci kez buzluğa konulmamalı. 
• Parçalama ve doğrama işleminde kullanılan bıçak sabunlu su ile iyice temizlenmeden çiğ sebze ve salata malzemesi doğranmamalı. Et ile sebze doğranan bıçak ve doğrama tahtası birbirinden ayrılmalı. 

• Kanatlı ürünleri ile temas eden yüzeyler iyice temizlenmeli. Bu amaçla sıcak su ve deterjan kullanılabilir. Bu amaçla çamaşır suyunun kullanılması gerekli değildir. 
• Yumurtaların saklama ve kullanma öncesi yıkanmamalıdır. 

• Ancak yumurtaya dokunduktan sonra eller bol su ve sabunla yıkanmalı. 


3. Gıdaların pişirilmesinde nelere dikkat edilmeli? 

• Kanatlı etleri pişirmeden önce iyice yıkanmalı.

• Kanatlı etleri, ette pembe bölge kalmayacak şekilde tamamen pişirilmeli.

• Kirli veya çatlak yumurtalar tüketilmemelidir.

 Yayın:06.12.2011 - Güncelleme:07.12.2012 - 11:14